Balaban'ın bu mevkiye ad olmasını açıklayacak bir hikaye, rivayet, anlatı benzeri bir şey duymadım. Esasında buraya ad olmaktan başka Eğret ağzında bu kelimenin yeri yoktur. Zaten bu sebeple Eğret sözlüğünde mevki adı olarak özel isim diye geçer, başkaca anlamını tespit edemedik.
Bununla beraber başka yörelerde çok değişik anlamlarda kullanılıyor balaban kelimesi. İri yarı kimse anlamıyla bizdeki 'gabadayı' kelimesine yakın bir kullanış çok yaygın. Bir yemeğe, bir kuş türüne ve nefesli bir çalgıya da bu adı verdikleri kaydedilmiş.
Ayrıca Türkmenlerden bir topluluğa bu ad verildiğini okumuş ve Eğret Ve Çevresinde Oğuz İzleri başlıklı yazıda buna değinmiştim. Buna göre Birgi yakınlarında tespit edilen küçük bir Avşar oymağının adı Balabanlı idi. Yine Halep Türkmenlerinden Beğdili boyuna mensup bir oymak da aynı adla anılıyormuş. Bu isimlendirmelerin temelinde, topluluk atalarından birinin Balaban adı torunlarına oymak adı olarak tevarüs ettiği şeklinde yoruyorlar. Bu gayet mantıklı bir açıklama gibi duruyor.
Yukarıdaki iki tespitin bizi ilgilendiren yönü ise, Halep kökenli bazı Türkmenlerin zorunluluk sebebiyle Batı Anadolu'ya göç ettirilmiş olduklarıdır. Göç yolu ve noktalarından biri Eğret yakınlarıdır, diye düşünmemizi engelleyecek bir durum yok. Anılan oymaklar göç esnasında İlbulak dağının bir bölgesinde duraklamış olabilirler. Gittikten sonra da topluluğun adı o mevkiye yadigar kalmıştır. Yoksa bir kuş yüzünden, kavala zurnaya benzer bir düdük sebebiyle, yahut lezzetli bir yemeğin hatırına buraya Balaban denileceğini sanmıyorum.
Oğuzların içinde Balaban var da, Kuman/Kıpçaklarda yok mu, elbette var. Hatta Kafkaslar üzerinden Karadeniz bölgesine giriş yaptıkları düşünülen Kıpçakların oralarda bıraktıkları hatıralardan biri olarak şimdi Of'a bağlı Balaban köyü gösteriliyor. Demek ki Balaban topluluğu sadece Oğuzlara has değildi, kişi ve topluluk adı olarak Balaban Kıpçaklarda da vardı. Boyu ne olursa olsun eski Türklerde bir ad verme geleneği var. Bir boy yerleştiği yere kendi adını veriyor. Mesela Kayı bir yere yerleşirse oraya Kayı adını veriyor. Kıpçak veya Avşar yahut Beğdili veyahut Balaban da bir yere konunca oraya adını veriyor. Çekip gitmiş olsa bile o mevki yüzyıllar sonra Balaban diye anılabilir.
Eyret kelimesinin Kıpçak/Kumanlarda bir boy adı olduğu üzerinde daha önce durmuştuk. Bu yüzden Karadeniz'den giriş yapan Kıpçaklardaki Balaban adını bu mevzuya dahil ettim. Ayrıca yeni bir bilgi olarak belirteyim ki Eğret köyünün Çepni boyuna mensup olduğuna dair ciddi bir iddia duydum. Doğu Karadeniz'de Kıpçaklarla helmelenen Çepnilerin buralara yolu düşme durumu mümkün olabilir. Balaban adı ve mevkisini bütün bunlarla ilişkili düşünebiliriz.
Özellikle Olucak yolu hizası geçildikten sonra başladığı düşünülen Balaban mevkisinde yer yer geniş alanlıklar dikkat çekicidir. Bu alanlıkların bilinmeyen bir zamanda buralara gelen Balaban oymağının çadırlar kurması için pek müsait olduğu akla geliyor.
Ayrıca İlbulak dağının her bölgesi bir çok Türkmen/Yörük obası tarafından asırlarca yayla olarak kullanıldığı da unutulmamalıdır. Daha yarım asır önce bile seyrek de olsa gelip çadırlarını kurarlardı. Buraya adını veren Balaban oymağı sırf yaylamak amacıyla gelmiş olabilir. Bir kaç yaz geldikten sonra kışlağına dönse de ardında bir iz bırakmış ve adı yadigar kalmıştır.
İlbulak dağında Balaban mevkinin bu adı almasını açıklamaya çalıştım. İleri sürdüğüm şeyler isabetsiz bulunabilir, daha mantıklı açıklamasını bulduğumuzda düzeltiriz. Fakat dağımızda daha adını sanını bilmediğimiz bir sürü dip köşe var. Kendimiz tanıdıkça onları da tanıtacağız...
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder