Bitti Oldu

    "Mardak başı" yazısından sonra arkadaşla (Mustafa Ayas) yazılı sohbetimiz oldu. Genel olarak eskiler ve arabalar üzerine konuştuk. Tabi mardak kelimesi baş köşedeydi, ondan "özek"e geçtik. Daha önce duymadığı bu kelimeyi sordu, ben de anlattım. Babamın rahatsızlığı sebebiyle son zamanlarında bol bol vaktimiz olduğunu, bu yüzden aklıma gelen her şeyi sorduğumu, sorduklarım arasında bu kelime de bulunduğunu, onu öğrenme hikayesini biraz da ayrıntıya girerek anlattım. "İyi ki sormuşsun, o da anlatmış. Yok artık, bitti oldular." dedi ve sohbetimiz burada sona erdi.

    Günler sonra bu son sözlere gözüm takıldı, "bitti oldular" üzerine düşündüm. İlk anda babam için söylendiği anlaşılıyordu. Bu kuşaktan çok az kişi kaldı, neredeyse bittiler manasında. Aynı durum arabalar için de söz konusu olduğuna göre "bitti oldular" sözü onları kastederek söylenmiş de olabilirdi. Köyde çok araba kalmadı, bir kaç tane ya var ya yok... Kim ve ne kastedilerek söylenmiş olursa olsun, onun bitmemiş, ama bitime yakın durumu  ifade ediliyor.

    Bu anlatım kalıbı köyümüzde oldukça sık kullanılıyor. Çok fazla alanı yok, ama sık başvurulan bir ifade kalıbıdır. Bir işin sonuçlanmadığını, ama buna yaklaşıldığını anlatır. "Yemek bişdi mi?" sorusuna  "Bişdi oldu." cevabı verilmişse yemeğin pişmek üzere olduğu anlaşılır. Henüz pişmemiştir, bir kaç dakika daha fıkırdatılıp ocaktan alınacaktır. "Daldı oldu" denildiyse çay daha demlenmemiştir, lakin çok az kalmıştır. "Vadı oldu" sözü, anılan kişilerin tarlaya daha varmadıklarını, ama iyice yaklaştıklarını anlatır. Nasıl ezan için "eli gulağında" sözü "vakit girdi girecek" manasına geliyorsa, "... oldu" kalıbı da Anıtkaya'da bir işe, duruma, fiile yaklaşıldığını anlatır.

    Kullanım alanı geniş olmamasına rağmen köyde sık başvurduğumuz bir kalıp olduğunu tekrar edeyim. Buna rağmen başka yerlerde de kullanılıyor mu diye biraz araştırdım. Eğret ağzı yakın çevresinde, mesela etraf köylerde var; ama  genel Türkiye Türkçesi sahasında bilinmiyor. 

    Asıl fiil ve yüklem halinde "olmak" fiili her yerde bilinir (Ekinler oldu.) İsimle birlikte yardımcı fiil olarak (memnun oldum), fiilimsiyle birlikte yardımcı fiil olarak (tanışmış olduk), özel bir fiil haline bürünerek (Bize kaça olur?) ve daha bir çok şekillerde karşımıza çıkar. Buna benzer yaklaşık yirmi farklı kullanım kalıbı var "olmak" fiilinin. Lakin bunların içinde bizim köydeki anlam kalıbıyla kullanımı sayılmıyor.

    Yerel bir kullanım olarak, Eğret ağzında yaklaşma ifade eden "...di oldu" kalıbı üzerinde durulmaya değer. Kayıtlara geçtikten sonra "oldu"dan önce gelen fiilin türünü inceleyebiliriz. Çekimli fiil midir, fiilimsi midir; ortaya çıkan kalıp birleşik fiil midir, ve daha başka sorular...

    - Yazı bitti mi?

    - Bitti oldu.